Help só jou kind om beter te lees.

Help só jou kind om beter te lees.

Help so jou kind om beter te lees.

Dit kan baie oorweldigend vir ‘n ouer wees om te hoor: Hoe weet jy of jou kind op koers is, en hoe kan jy haar tuis help sodat sy ‘n beter leser kan word? Hier is raad.

Hoe weet ek my kind is op koers?

Melanie raai ouers aan om te sorg dat hul kinders die volgende geletterdheidsvlakke onder die knie het aan die einde van hul eerste skooljaar en teen die tyd dat hulle gr. 4 bereik:

Graad R

Aan die einde van die jaar moet jou kind die basiese kleure ken, die alfabet kan opsê, die name en klanke van letters ken, hul eie naam in skrif herken, weet hoe om ’n boek reg vas te hou, weet dat ‘n mens van links na regs lees en ‘n belangstelling in boeke toon.

Laat hulle hul naam op papier, ’n bord, in die sand of met magnetiese lettersskryf.

Lees vir en saam met jou kind. Volg aan die begin die woorde met jou vinger sodat hulle verstaan hoe ’n mens lees en dat wat jy sê verband hou met die lettersop die blad.

Moedig hulle aan om oor prentjies in boeke te praat en vra hulle om te voorspel wat volgende in die storie gaan gebeur.

Graad vier

Aan die einde van die jaar moet kinders selfversekerde, gevorderde leserswees.

Hulle moet stamwoorde (oftewel woorde wat die basis vir ander woorde vorm, soos “slaap’’ in “verslaap”), konteksleidrade (soek leidrade in omliggende teks en foto’s in die storie) en woordeindes (algemene agtervoegsels soos “-ing” in “bedoeling’’ en “-lik” in “wenslik’) kan gebruik om nuwe woorde uit te pluis.

Hulle moet ‘n uur lank op hul eie kan lees en skryf. Hulle moet ook al self ‘n woordeboek, ‘n ensiklopedie, die biblioteek en die internet kan raadpleeg.

Hulle moet die teks verstaan en ook diehoofpunte kan uitlig om dit vir ’n opstel of mondeling te gebruik.

Hoe kan ouers ingryp?

Nog voor kinders met gr. R begin, moet ’n mens elke dag vir hulle voorlees.  Van gr. 2 af moet hulle elke dag onafhanklik lees, maar iemand anders moet steeds vir hulle voorlees om hulle aan ‘n meer gevorderde woordeskat en konsepte bloot te stel, sê die opvoedkundige sielkundige Melanie Hartgill.

“Leesmetodes is wisselvallig of onvoldoende en die grondslagvaardighede word nie in die eerste skooljare behoorlik vasgelê nie,” verduidelik sy.

“Daar is baie papegaaileerwerk, waar van die hele klas verwag word om dieselfde goed saam agter die onderwyser aan te herhaal, maar hulle kan nie onafhanklik lees nie.”

Erine Botha, ‘n leesterapeut by ‘n Kaapstadse tak van die Tina Cowley-leessentrum, glo hierdie probleem vat al lank voor die gr. 4-jaar pos.

“Daar word te veel op assessering gekonsentreer pleks van op die ontwikkeling van vaardighede en behoorlike onderrig, veral in gr. 1,” sê sy.

Wenke vir besige ouers.

  • Laat ouer broers of susters of ‘n grootouer vir jou kind lees.
  • Speel oudioboeke in die motor of tuis.
  • Lees elke aand ‘n boek saam met hulle.
  • Word lid van plaaslike biblioteek en laat hulle gereeld daar boeke uitneem.
  • Laat hulle by leesgroepe of -kringe in biblioteke aansluit.
  • Skryf jou kind vir ’n professionele leesprogram in soos wat landwyd by die Tina Cowley-sentrum aangebied word, sê die leesterapeut Erine Botha. Leesprogramme is ook in Afrikaans beskikbaar.

Lees so saam met jou kind

Voor julle begin lees:

  • Kies ‘n boek wat jy en jou kind albei sal geniet.
  • Kies stories met interessante karakters en goeie dialoog.
  • Skep ‘n ontspanne atmosfeer.

As jy hardop lees:

  • Lees stadig en duidelik, maar natuurlik.
  • Skep atmosfeer deur die volume en toonhoogte van jou stem te verander.
  • Gebruik humor en lag by die snaakse dele.
  • Moedig vrae en besprekings aan.
  • Deel persoonlike gedagtes oor die foto’s en storie.
  • Bied ekstra inligting en verduidelik sleutelkonsepte en nuwe woorde sonder om die storie te bederf.

Nadat jy voorgelees het:

  • Vra die kind ‘n paar vrae oor die storie. Doen dit gemoedelik.
  • Moedig die kind aan om vrae te vra.
  • Laat die kind die storie vir jou opsom.
  • Laat die storie aansluit by iets wat jou kind ervaar het.
  • Deel persoonlike voor- en afkeure en emosionele reaksies op die storie.

Dit is taboe:

  • Moenie lees ‘n taak maak waaraan elke dag ‘n vaste tyd afgestaan moet word nie.
  • Moenie jou kinders volgens hul leesvermoë oordeel en dit dan deur jou houding en gedrag aan hulle oordra nie.
  • Moenie druk op jou kind uitoefen om op ‘n meer gevorderde vlak te lees as waarmee hulle gemaklik is nie.
  • Moet nooit jou kind omkoop om te lees nie.

Wat van sig en leerprobleme?

Kinders se oë moet getoets word voor hulle met gr. R begin en weer in gr. 1 en 2, is Melanie se raad. As dit nie by die skool gedoen word nie, moet ouers self hul kind se oë laat toets.

“Visuele probleme met lees gaan oor meer as bloot of die kind kan sien – hulle moet ’n reël ook behoorlik met hul oë kan volg en skandeer.”

Vroeë tekens van disleksie kan al in gr. R bespeur word, sê Melanie, maar ’n formele diagnose kan van gr. 2 af gemaak word as die kind nie op enige ingrypings goed gereageer het nie.

 

Netwerk 24

Jou kind se huiswerk: Moet jy ingryp of nie?

Jou kind se huiswerk: Moet jy ingryp of nie?

Jou kind se huiswerk: Moet jy ingryp of nie?

Dit kan nie anders as afdraand nie. ’n Mens kom moeg tuis ná ’n lang dag by die werk. Jy moet kosmaak, kosblikke pak en kyk dat die skoolklere vir die volgende dag skoon is.

Boonop moet jy jou kind, wat net so om gesukkel is soos jy, met huiswerk help. Hoe voer ’n mens dié daaglikse takie uit sonder dat dit in ’n tranedal ontaard?

Moet jy help of nie?

Veral gedurende die grondslagfase moet jy betrokke wees, want jy help jou kind om werk- en studiemetodes te ontwikkel. Dit ?sal die grondslag vir die res van hul skoolloopbaan vorm.

“Ouers moet ’n kind toelaat om soveel moontlik op hul eie te doen,” sê Melanie Hartgill, ’n opvoedkundige sielkundige van Kaapstad. Ouers oortree die oomblik dat hulle ’n kind se huiswerk vir hulle doen.

“As ’n ouer sien die kind kry herhaaldelik iets verkeerd, moet hulle vasstel of hulle die metode verstaan of nie. Indien nie, moet die onderwyser gekontak word.”

Jou kind se huiswerk moet ’n ware weerspieëling van hul vermoë wees. Jy kan iets vir hulle verduidelik, maar eindelik is dit die onderwyser se plig om die werk in verteerbare dele op te deel.

Beryl Lello, ’n opvoedkundige sielkundige van Kaapstad, sê wat projekte en mondelinge betref, kan die ouer die kind leer om so ’n projek te bestuur.

Sit saam met hulle en beplan wat gedoen moet word en hoe die navorsing gedoen gaan word.

Hulle moet self die navorsing doen en die taak voltooi. Eers dan kan die ouer dit lees en raad gee. Sy sê jy kan jou jong kind aanmoedig om verantwoordelikheid te aanvaar vir hul huiswerk deur hulle die regte gereedskap te gee.

’n Swartbord of dagboek kan hulle help om hul week te beplan. Dit help hulle onthou en gee ook die bevrediging om iets te kan doodtrek wat afgehandel is.

Beryl glo ouers kan ’n bietjie terugstaan wanneer kinders die intermediêre fase bereik. Sy sê die beste manier is om kinders van dié ouderdom en ouer hul huiswerk op hul eie te laat doen en net te help wanneer hulle na jou toe kom met ’n probleem.

“Jy kan saam met hulle by die tafel sit waar hulle werk, maar doen jou eie werk op jou rekenaar. So kan jy ’n ogie hou sonder om aktief te help.”

Kenners sê dit is belangrik dat ouers hulle nie onttrek aan ouer kinders se huiswerk nie.

Hul emosionele probleme kan in hul punte weerspieël word en is ’n bruikbare barometer vir ’n ouer om te weet dat hul kind dalk in nood is. Kinders moet buitendien ook altyd weet dat die ouer beskikbaar is vir hulp met skoolwerk of ander probleme.

Hoewel dit gewoonlik nie nodig is om ná ?gr. 3 elke vak op ’n daaglikse grondslag met jou kind deur te werk nie, is dit nodig dat jy gereeld intree om te kyk of hulle nie agter raak nie.

’n Maklike manier om betrokke te bly, is om elke dag te kyk na hul rooster, dat take afgehandel is en hul werk op peil is. Kinders vat dikwels kortpad en dan kan hulle gou agter raak. As jou kind se toetspunte deur lopend te laag na jou sin is, is dit tyd om ’n ?afspraak met die skool te maak.

Wanneer is die regte tyd?

Moenie met huiswerk begin die oomblik dat julle tuiskom nie, sê Sharon Aitken, ’n Kaapstadse kinder- en opvoedkundige sielkundige.

Kinders het tyd nodig om tot verhaal te kom. As jou kind in nasorg is waar die huiswerk gedoen word, moet jy steeds saans saam met hulle deur hul werk gaan, sê Sharon.

Dit is nooit ’n goeie idee om jong kinders laat te laat wakker bly om huiswerk te doen nie, veral as hulle nog in die grondslagfase is.

As iets voorgeval het wat daartoe gelei het dat hulle nie hul huiswerk kon doen nie, kan jy óf ’n briefie ter verduideliking skool toe stuur óf die kind vroeër wakker maak om voor skool die belangrikste te doen.

Wat doen jy as jou kind gespanne raak?

Jou kind is in ’n toestand. Sy moet môre ’n wiskundewerkstuk indien en nou kom jy agter sy verstaan nie die somme nie. Jy sal moet inspring en help. Die probleem is: Sy is so oorstuur, sy is nie in staat om na jou te luister nie. Hoe gemaak?

In so ’n geval is die eerste stap om hulle weg van hul werk te neem en hulle ’n kans te gee om te bedaar. “ ’n Paniekerige kind kan nie na rede luister nie,” sê Melanie.

Gee hulle iets om te eet of te drink, gaan ?sit weg van die werk en gesels oor wat die probleem is.

Jy kan die werk self probeer verduidelik, maar onthou, leerplanne het heeltemal verander sedert jou skooldae. Jy verwar jou kind dalk net nog meer.

Soek hulp op die internet, in ’n handboek of bel ’n vriendin.

Help hulle om die werk in hanteerbare stukke te verdeel.

Stel vir jouself ’n alarm om jou kind se rustye en vordering te monitor.

As niks werk nie, speel oop kaarte met die onderwyser. “Skryf ’n briefie om te verduidelik waarom die werk nie gedoen is nie en vra hulp,” sê Melanie

Waar is die beste plek vir huiswerk?

“So min moontlik dinge moet die kind se aandag kan aflei terwyl hulle werk,” sê Melanie.

Geen selfoon, televisie of radio moet naby wees nie. Melanie stel voor die kind werk in die eetkamer of ’n ander leefvertrek, want hul slaapkamer kan hulle vaak maak of hul aandag aflei.

Hulle moet regop by ’n tafel of lessenaar sit en, indien moontlik, nie saam met sibbes nie.

“Dis beter as hulle op hul eie werk sodat jy kan sien wat hul vermoëns en begrip is sonder ’n boetie of sussie se hulp,” sê Melanie.

Wanneer gaan ouers te ver?

Dis dikwels makliker om net vir jou kind te sê wat om te skryf, maar jy doen hulle geen guns nie.

“Ouers moet hul kinders soveel moontlik op hul eie laat doen,” sê Melanie.

Daar is ’n groot verskil tussen kinders help wanneer hulle sukkel en om sommer hul huiswerk vir hulle te doen.

Sy sê dis die ouer se taak om hulle te help om vas te lê wat hulle in die klas geleer het en om seker te maak hulle het geen gaping in hul kennis nie.

“Wanneer ’n ouer agterkom hul kind antwoord aanmekaar ’n vraag verkeerd, moet hulle vasstel of dit ’n metodologiese probleem is waar die kind sukkel om die metode in te span om ’n spesifieke probleem op te los,” verduidelik Sharon.

“As dit die geval is en die kind maak aanhoudend dieselfde fout, moet jy die onder wyser kontak.”

 

 Deur: Kim Abrahams

Netwerk24